Selâm! İşler nasıl?: 'Шу эснада башынынъ тёпесинден Къара денъиз 
  тарафкъа учып кеткен эки акъ гогерджин, эки къарылгъач да кунешнинъ машаллахына зиль туткъан киби олдылар. Гульпемпе Алимнинъ мувакъкъат эвчигине насыл этип 
  кельгенини сезмеди. О, бир дакъкъа токъталды. «Бираз 
  акъыл-фикиримни топлайым, айтаджакъ сёзлеримнинъ 
  метнини тек кенди лисанымле тизмелим, ич бир ябанджы 
  сёз, я да ибаре къарыштырмайым, къарышса, билем, акъайчыгъым кене афакъанланыр. Эйиси, мен онъа сюргюнликте Янъыёл шеэринде яшагъан вакътымызда эзберлеген 
  Эшреф Шемьи-заденинъ секизликлеринден бу сатырлары 
  айта-айта къапысыны я да пенджеречигини къакъарым:
  «Инсан чечек киби бир шей:
  Я къокъулы, я сасыкъ,
  Я пек къаба, я пек назик,
  Я титис, я ярашыкъ.
  Къокъусызны къокъулыджа,
  Къабаларны назикче
  Этмек бизим иш дегиль де,
  Кимнинъ иши, сенинъже?»
  Вай Аллахым, бакъса, бакъса, Алимим бу ерде де озюне 
  иш тапкъан, бала-чагъа юрген сокъакънынъ кенарында оськен къой тикенлерини чапалай, айды шаркъымны барышкъан сонъ айтырым. Илле сырасы гелир», деп завалы къоджасынынъ янына ашыкъты.
  – Алим, Алимим, ишлер къолай гельсин. Мени афу эт, 
  шартынъны къабул этмее сёз верем, Юдже Мевлям верен 
  тильде эм сеннен, эм бутюн сой-акърабаларымнен лаф 
  этеджем. Гуняхларым буюк: Экремни, Марленни «тильсиз» 
  сакъав эттим, къабаатларымы намусле акъламая сёз верем. 
  Олды пайнозюнъ яшагъанынъа, ялварайым, эве хайт, джаным, мени де, кендинъи де чекиштирме.
  Алим черик асыр бир ястыкъкъа баш къойып яткъан, 
  эки эвлят эдие эткен омюрдешининъ бет сымасыны корер­
  130
  кен, элиндеки силясынынъ сапына кевдесини таяды, эппейи 
  вакъыт апайчыгъына оппа козьлерини тикерек:
  – Акъыз, бу сенсинъми шу? Ер юзюнде акъикъат, адалет 
  деген шей бар экен де. Не исе Аллах берген озь лехдженъде 
  сёйленип башладынъ. Бугунь руямда сени корьдим. Къапы 
  янына келип йырмы, шиирми айта эдинъ. «Серенада»нъ 
  биткен сонъ, мен эвимден чыкътым. Сен бойнума сарылдынъ… Гульпемпе, бакъчы анавы кошечикке – Къапланымыз да санъа бакъып, къуйругъыны ойната, башчыгъыны 
  саллай-саллай сени алгъышлай.
  – Джаным, козюм, мени багъышла. Энди ахылландым. 
  Языкълар олсун, сени динълемедим, Экремни, Марленни 
  «тильсиз» осьтюрдим. Бир даа ялварыйым: сучларымы афу 
  эт!
  – Не исе япкъан хаталарынъа пешман этесинъ. Энди 
  пек мукъайт ол. Баарьде бир геджеде акимиет денъишти. 
  Адамлар текмиль шашмаладылар. Энъ зияде сен тюрлендинъ. Меннен, танышларынънен – эр кеснен баса-бас 
  ишгъальджилернинъ тилинде лаф этмеге башладынъ…
  – Айды, акъай, юр эве хайт. Янъгъызлых тек Ярадана 
  ярашыр. Къапланны да хазыгъындан чез. Беклейим, джаным, – чынълады къадын «хаста» къоджасынынъ сийрек 
  тюклю аллангъан коксюне, утюленген сарышын ёлакълы 
  кольмегине, томалакъ бетине, къалын къара къашларына, 
  тюзгюн бурунына, сокъакъ четинден алынгъан топ-топ 
  къой тикенлерине тельмире-тельмире бакъып.
  – Акъыз, бельки эвден ачыкъып чыкъкъандырсынъ. 
  Мен пиляв пиширдим. Къана, килериме бир аякъ кирчи. 
  Емекни чалт-чалт къыздырайым, сени сыйлайым.
  – Ёх, ёх, эйиси, Алим, хазанны мана вер. Эве варгъан 
  сонъ софра донатырмыз. Экрем, Марлен, мен, сен – дёртюмиз ашармыз.
  – Бу лафынъда джан бар, папийчигим, – деп учь 
  лагъаплы йигит пашасы пыртыны джемидангъа джем эткен 
  арада къадыны:
  – Олян, мубарек Хуранымызны энъ устьке хой, – деди.
  131
  Алим къолуна джемиданыны, Гульпемпе исе къазанны 
  алып, озь оджакъларыны гъайрыдан джанландырмагъа 
  ашыкътылар…
  Арадан тамам дёрт кунь ве дёрт гедже кечти. Алимнен 
  Гульпемпе енълерини тиреп, эвни низамгъа кетирдилер. 
  Азырлыкъ буюк олды. Бойдан-бой софралар донатылды. 
  Къасабанынъ чалгъыджыларыны, эш-дост, къолум-къомшуларны, сонъ Буюк-Онлар къасабасында яшагъан джемаатчы 
  инсан «Иса кедайны», Шазиени де унутмадылар – эписини 
  козайдын дюгюнине давет эттилер. Аякъчылыкъ вазифесини «Иса алехисселям»гъа юкледилер. Зияфет шенъ-шерамет, миллий тюс, темиз къырымтатар адети боюнджа 
  башланды. Мусафирлер бири-биринен шырныкълы, бал иле 
  шербетнинъ лезети олгъан озь Ана тилимизде къонуштылар. 
  Сёзге чыкъкъанлар да аз олмады. Башта Озьбекистанда нам 
  къазангъан къуруджы, президентнен сыкъ-сыкъ лаф эткен 
  Хайсер агъа маналы нутукънен чыкъышта булунды. Ондан 
  сонъ аякъчы Иса эфенди ортагъа чыкъты ве:
  – Джемаат, биз эпимиз бир бостаннынъ махсулымыз. 
  Эпимизни багълагъан, бирлештирген, ойнаткъан, кульдюрген, агълаткъан, тирильткен эм ольдюрген бу – Ана тилимиздир. Бу мирас бизге Юдже Аллахтан бахшыш этильген. Оны яшатмакъ, къуветлендирмек, мукъаддес ватан 
  топрагъында янъгъырытмакъ бизим борджумыздыр. Мен 
  эпинъизге етерли дереджеде «Йылдыз», «Къырым», «Янъы 
  дюнья», «Маариф ишлери» неширлерини кетирдим. Мына 
  огюмизде абуне компаниясы тура, биринъиз къалмай абуне 
  оладжакъсынъыз. Ана тилимизнинъ аджыныкълы алда 
  олгъаныны яхшы билесинъиз. Пейгъамберимиз хазрети 
  Мухаммед Мустафа (с.а.в.) эфедимиз: «Окъу, окъу, догъгъан чагъынъдан та къабринъе баргъанджа окъу», деген. 
  Бизлер де ана тилимизде чыкъкъан неширлеримизни – эм 
  китапларны, меджмуаларны, газеталарымызны мунтазам 
  окъуйыкъ. Осип келеяткъан джаным-джаным фиданларымызны тильсиз этмейик. Бу алидженап ишке чин юректен 
  янашайыкъ… 
  132
  – Апперим, Иса эфенди, акъ сёзлеринъ ищюн сагъ бол. 
  Энди мен де бир къащ сёз айтайым. Бу эвде эр вакъыт 
  барышыкъ, муаббетлик укюм сюрсин, ич бир эвде айрылыкълар болмасын. Къартларымызгъа айрыджа урьмет 
  этейик. Ищ ким озь анасыны, бабасыны, догъмушыны 
  къартлар эвине къувмасын. Бу айып, джемаат! Энди, Алим 
  паша, Гульпемпе тувгъаным, Экрем ве Марленнинъ никях 
  тойлары мына булай шенъ-шерамет кещсин. Олардан тёреген торучыкъларынъызны перагъыны коринъиз, – деп 
  Шазие ханым элине бир къутучыкъ алды, ичинден шприц 
  чыкъарды. – Джемаат, джемаат, я бу уджлу инени коресизми, яхшыджа бакъынъыз: ким де ким, форсаланып, озь 
  тилини акъсымласа, тильни оксюз этсе, мен шу инени джанбашынъызгъа тувул да, авзунъыздаки суексиз эт парчасына 
  санчарым. Къа, эпимиз ант этейик, сёз берейик, эр джерде 
  бири-биримизнен тек Танъры Тааля берген тильде къонушайыкъ. Озь туйгъуларымызны, джуректе, мийде болгъан 
  пикирлеримизни Ана тилимизде ипаде этейик!
  – Догъру, догъру, аферин. Шазие тувгъаным. Сен 
  мени олюм панджасындан къуртардынъ. Къоджамнен 
  къавуштырдынъ. Мен де ант этем, сёз берем, оле-ольгендже 
  озь тилимизде лаф этмеге арекет этерим. Меним башыма 
  гелен мусибетлер эр кес ичюн нумюне олсын, нумюне! – 
  чынъланды эвнинъ бикеси софра этрафында отургъан 
  мусафирлерге бакъа-бакъа